کارتو گرافی علم و هنر تهیه نقشه است که ژئودزی ،عملیات زمینی ،فتو گرامتری ترسیم و چاپ از مراحل تهیه نقشه هستند.البته در یک تعریف بهتر ،مراحل بعد از برداشت زمینی و فتوگرامتری را که همان ترسیم و چاپ نقشه است،کارتوگرافی می گویند.
رشته کارتوگرافی در واقع یکی از گرایش های رشته جغرافیاست و جغرافیا، جغرافی یا گیتاشناسی در حقیقت مطالعه روابط بین جوامع متشکل انسانی و محیط زندگی آنهاست. به بیانی دیگر جغرافیا دانشی است که درباره سطح زمین و پدیدههای طبیعی، آب و هوا، رستنیها، خاک، فراوردهها و مانند آن و پراکندگی آنها بر روی زمین و روابط آنها با انسان گفت و گو میکند و سه گروه تخصصی آن، رشته جغرافیای طبیعی، جغرافیای انسانی و اقتصادی و رشته کارتوگرافی است
کارتوگرافی چیست؟
کارتوگرافی (Cartograph)از لغات زیر تشکیل شده است:
- Car ياCartogram به معنی نقشه (آماري جغرافيايي)
- graphy به معني ترسيم كردن
که در نهایت کارتوگرافی به معنی نقشه نگاری می شود.
در واقع تهیه نقشه از یک منطقه با دوسری فعالیت انجام میگیرد.اولین فعالیت جمع آوری اطلاعات توسط مهندسین نقشه بردار است و دومین فعالیت ترسیم نقشه بر اساس آن اطلاعات یا همان کارتوگرافی است که توسط کارتوگراف انجام می شود. اطلاعاتی که توسط نقشه برداران بدست آمده برای همه قابل استفاده نیست و این کار کارتو گراف است که این داده های خام را می پروراند و به نقشه هایی گویا و قابل فهم و مطلوب تبدیل می کند.
كارتوگرافي بيشتر يك هنر است ، چون کار يك كارتوگراف تنها نشان دادن اطلاعاتي خاص بر روي يك صفحه نيست بلكه بايد اين اطلاعات را به صورت سمبليك و يا يك سري خطوط كه منشأ آن ها ریاضی است، دربیاورد و براي کارتوگرافی، يك كارتوگراف بايد به گونهاي عمل كند كه بيننده ضمن درك مفاهيم ، به ديدن نقشه علاقهمند شود. يعني در انتخاب سمبلها، طراحي و رنگ آميزي برای کارتوگرافی بايد بصورت ماهرانه از اصول زيبا سازي استفاده بكند.
امروزه علم کارتوگرافی به طور کلی شامل فعالیت های مربوط به آماده سازی نقشه و بهره گیری از نقشه است؛ به مفهوم ساده تر علم کارتوگرافی شامل موضوعات زیر است:
1-آموزش
2-نحوه استفاده از نقشه
3- مطالعه سير تكاملي كارتوگرافی
4- جمع آوري و بايگاني نقشه
5- تهيه كاتالوگ
6- فعاليت هاي مربوط به تهيه فهرست
7- طراحي و ساخت نقشه و چارت
8- طراحي و ساخت پلان و اطلس
پنچ اصل اصلی !
پنج اصل که در کارتوگرافی باید برای تهیه نقشه از آن پیروی کنید:
۱ – مقياس (Scale)
۲- سيستم تصوير (Map Projection)
۳ – جنراليزه (Generalization)
۴ – طراحي (Design)
۵ – ترسيم و توليد (Map Produce)
مقیاس
همه نقشه ها اندازه ای کوچک تر از واقعیت دارند و اولین تصمیمی که کارتوگراف می گیرد؛ تعیین ابعاد، بین واقعیت و نقشه است که به این نسبت در واقع مقیاس Scale می گویند.
سیستم تصویر
نقشه ها ،وضع نسبی ابعاد پدیده ها را نشان می دهند.پدیده فضایی دارای سه مشخصه است که شامل:طول،عرض،ارتفاع. بهره گيري از تصويري که بوسيله آن بتوان ابعاد سه گانه سطح کروي را روي سطح مسطح منتقل کرد؛ يکي از اهداف کارتوگراف است. فرآیند انتقال سطح کروي برسطح مسطح، اصطلاحا به سيستم تصوير نقشه معروف است.این سیستم برای همه نقشه ها لازم و ضروری است.
جنرالیزه
یکی از مشکل ترین عملیات در کارتوگرافی ،جنرالیزه کردن ،خلاصه کردن یا ساده کردن اطلاعات است. عوامل موجود در نقشه ،در مواقع ضروری باید ساده شوندو اطلاعات ساده شده و لازم باید طوری نشان داده شوند که در رابطه با هدف نقشه از نظر تصویری و نمایش مورد تایید قرار بگیرند. اطلاعات آماری که در نقشه وجود دارد نیز باید به گونه ای خلاصه و ساده شود که نشان دهنده ویژگی اصلی اطلاعات باشد.
طراحی
طراحی در کارتوگرافی شامل مراحل مختلفی است؛ از جمله تصمیمگیری در مورد روشهای نمایش، اندازه و نوع حروف، ضخامت خطوط، رنگ و سایه روشن، علائم، راهنمای نقشه و ایجاد هماهنگیهای لازم بین عناصر مختلف گرافیکی از جمله مراحل فوق است.
ترسیم و تولید
امروزه توسعه و تکمیل شدن روش ترسیم اسکرایبینگ (scribing) ،اختراع کاغذهای پلاستیکی ،فیلم های عکاسی،روش های چاپ نمونه و….باعث شده است تا سه مرحله ساختن،تولید و چاپ نقشه،به گونه ای به یکدیگر آمیخته شوند که نتوان آن ها را از هم تفکیک کرد؛ در صورتی که در قدیم نقشه با مرکب و قلم ترسیم می شده است.نقشهها ابزارهاي اوليه برای نمايش ارتباطات مکاني بوده بنابراين اسناد بسيار مهمي هستند. چند عنصر کليدي براي تهيه نقشهها در کارتوگرافی وجود دارد که به بيننده در درک بهترارتباطات نقشه، کمک مي کند. اين عناصر کليدي شامل موارد زیر است:
1-قالب داده ها
2-راهنمای نقشه
3-موضوع
4-جهت شمال
5-مقیاس
6-رونگاشت
7-مرز ها
8-تصویر کلی نقشه
9-شبکه مدارها و نصف النهارها و خطوط راهنما
کارتوگرافی خاص چیست؟
کارتوگرافی خاص شامل اطلاعات اولیه برای تهیه نقشه است و بخش بزرگ این علم تهیه نقشه است .مراحل کارتوگرافی خاص شامل موارد زیر است:
- تنظيم پيش نويس
- تركيب اطلاعات
- استفاده از نقشهها و مدارك مربوطه
- انتخاب شبكه
- تعيين علائم و نوشتهها
- هماهنگي اطلاعات موجود در نقشه
- طراحي اطلاعات حاشيه نقشه
- انتخاب روش ترسيم
- انتخاب روش چاپ و تکثیر
هدف کارتوگراف چیست؟
زبان یک کارتوگراف ،نقشه است. هدف کلی یک كارتوگراف، استفاده بهینه از امكانات مختلف براي انتقال اين پيام به بهترين وجه به استفاده کننده است و برای اینکه بتواند یک ارتباط منطقی با استفاده کننده برقرار کندباید به زبان تصویر تسلط داشته باشد.